Pehea e ʻike ai ʻo Ms. Begay e aʻo ana ʻo ia i kāna mau haumāna i nā mea āpau e pono ai lākou e aʻo i kēia makahiki?
ʻAoʻao 1: Nā Kūlana
ʻElua ʻano maʻamau: ʻike a me ka hana (hoʻokō). Hoʻokumu nā maʻamau maʻamau i kahi kikoʻī o ka ʻike koʻikoʻi, nā mākau, a me ka hoʻomaopopo ʻana e pono i nā haumāna ke aʻo ma kahi ʻāpana maʻiʻo. ʻO nā maʻiʻo maʻamau e pili ana i nā mea i aʻo ʻia ma nā wahi kikoʻī kikoʻī (e laʻa, heluhelu, ʻōlelo noʻeau, makemakika, ʻepekema, mōʻaukala). Hōʻike lākou i ka laulā a me ka hohonu o ka ʻike, nā mākau, a me nā kaʻina hana e aʻo ʻia i loko o kahi kahua i hāʻawi ʻia. Ma muli o ka hoʻoikaika ʻana o nā mokuʻāina a me nā apana kula e hoʻonui i ka hana a nā haumāna, ʻo nā ʻoihana hoʻonaʻauao a me nā mea kuleana ʻē aʻe o ke kaiāulu e hoʻokomo i nā mea paʻakikī a paʻakikī i ka hoʻomohala ʻana i nā kūlana.
Ua hoʻomohala nā mokuʻāina a pau i nā kūlana maʻiʻo ma nā wahi liʻiliʻi o ka heluhelu heluhelu/lelo, ka makemakika, a me ka ʻepekema. Ua hoʻomohala ka hapa nui o nā mokuʻāina i nā kūlana maʻiʻo ma nā wahi ʻē aʻe, e like me ke kiʻi, olakino, ʻenehana, a me ka hoʻonaʻauao ʻoihana. Eia nō naʻe, ʻike ʻia nā wahi hoʻonaʻauao me ka hoʻohana ʻana i nā hoʻokolohua nui.
Ua paʻi ka National Council of Teachers of Mathematics (NCTM) a me nā National Academies i ʻelua mau palapala kūlana koʻikoʻi e lilo i kumu no ka hoʻokumu ʻana i nā kūlana aupuni. Hoʻoikaika kēia mau kūlana hoʻonaʻauao i ka ʻike kikoʻī a me nā mākau, ʻoiai e kamaʻilio pū ana pehea e hoʻohana ʻia ai ka ʻike ma o ka hoʻoponopono pilikia a me nā noi ola maoli. Hoʻoikaika nā kūlana i ka hoʻohana ʻana i ka ʻike a ʻaʻole wale i ke aʻo ʻana a me ka hoʻopaʻanaʻau ʻana i nā ʻoiaʻiʻo. ʻO kēia ka mea i loaʻa i nā "hana ikaika no nā haumāna, ʻoi aku ka liʻiliʻi o ke aʻo ʻana i alakaʻi ʻia e ke kumu, ʻoi aku ka liʻiliʻi o ka hoʻomohala ʻana i nā mākau ʻōlelo, a ʻoi aku ka manaʻo nui i ka ʻike ʻana o nā haumāna i nā kumuhana a pehea e hoʻopili ai i ka makemakika a me ka ʻepekema ma mua o ke aʻo ʻana i ka ʻike."
E hoʻolohe ʻo Diane Torres-Velásquez e kamaʻilio ana e pili ana i nā keiki e komo ikaika ana i kā lākou aʻo ʻana (wā: 1:15).
Diane Torres-Velásquez, PhD
Polopeka Hui, Keena Hoonaauao Kuikawa
Kulanui o New Mexico
Palapala: Diane Torres-Velásquez, PhD
ʻO ka makemakika ke nānā maoli nei i ke ao a puni mākou a me ka hoʻomaopopo ʻana iā ia. A no laila, i ko mākou nānā ʻana i kēia ʻano ʻike o ka makemakika, a laila he mea nui loa ia iā mākou e hoʻomaopopo he ʻoi aku ia ma mua o ke aʻo ʻana e hoʻohui a unuhi a hoʻonui a puʻunaue wale nō ma ke aʻo ʻana i nā ʻanuʻu. Ke nānā nei mākou i ka makemakika ma ke ʻano e pili ana i nā keiki ma kahi pae hohonu a kahi e komo ai nā keiki. He poʻe komo ikaika lākou i kā lākou aʻo ʻana a me ko lākou ʻike i ka makemakika, a no laila ke nānā mākou i nā huaʻōlelo i ko mākou hoʻolālā ʻana i ke aʻo ʻana i ka makemakika, ke nānā nei mākou i nā huaʻōlelo o ke ʻano o ka hana ʻana i ka makemakika, ke nānā nei mākou i nā huaʻōlelo e like me ka ʻimi , hoʻoponopono , hoʻāpono , hoʻomohala , nā huaʻōlelo he mau huaʻōlelo hana a ʻaʻole wale nā huaʻōlelo kuhikuhi a mākou e hoʻohana ai e hoʻopili me ka helu helu. No laila, i ka makemakika, ke nānā mākou i nā kūlana, ʻelima mau pahuhopu i hoʻonohonoho ʻia e nā kūlana NCTM, ʻo ia ka mea mua e aʻo e mahalo i ka makemakika, e hilinaʻi i ka hiki ke hana i ka makemakika, e lilo i poʻe hoʻoponopono pilikia makemakika, e aʻo e kamaʻilio i ka makemakika, a e noʻonoʻo i ka makemakika.
Nā Kūlana Hana
ʻO nā kūlana hana a i ʻole nā pae hoʻokō e pili ana i ke kiʻekiʻe o ka mākaukau o ka ʻike i manaʻo ʻia e loaʻa i ka haumāna. Unuhi kēia mau hana maʻamau i ka ʻike i ka ʻike a me nā pae mākaukau e manaʻo ʻia e hōʻike ʻia e nā haumāna. Ma nā huaʻōlelo ʻē aʻe, hoʻohana ka ʻōnaehana kula i nā kūlana no nā wahi maʻiʻo e ʻike i nā hopena hana i manaʻo ʻia e loaʻa i nā haumāna. Pono nā kumu e ʻike i nā kūlana kikoʻī i mea e hoʻomohala ai i nā papahana aʻo like ʻole. Pono e kākau ʻia nā pahuhopu hoʻonaʻauao e like me ka pae papa a hāʻawi i kahi ana i manaʻo ʻia e hiki i nā haumāna ke hiki i kēlā me kēia makahiki kula kula.
A laila, hoʻohana ʻia nā loiloi mokuʻāina (a me ka pae ʻāpana) no ke ana ʻana i ka hoʻokō ʻana o nā haumāna i nā pae maʻiʻo. Ana nō hoʻi nā loiloi o kēia lā i ka hoʻohana ʻana i ka ʻike a me nā mākau a alakaʻi i ke ʻano o ke aʻo ʻana o nā kumu. Pono nā limahana o ke kula e ʻike i ka wā e kū ai ka hana a nā haumāna i nā kūlana a i ka wā ʻaʻole. Hiki i nā limahana o ke kula ke kālailai i nā hopena hana o kēlā me kēia lumi papa i mea e ʻike ai i nā kumu e pono ke hoʻololi i kā lākou mau ʻano aʻo aʻo.
