Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility Tsamba 7: Maumboni, Zothandizira Zowonjezera, ndi Zowonjezera
  • IRIS Center
  • Resources
    • IRIS Resource Locator
      Ma modules, zochitika, zochitika, ndi zina
    • Maumboni Ozikidwa pa Umboni Wazochita Mwachidule
      Ndemanga za kafukufuku
    • Zochita Zapamwamba
      Zida za IRIS pa HLPs
    • mafilimu
      Zithunzi za anthu olumala
    • Mabuku Aana
      Zithunzi za anthu olumala
    • Zakumapeto
      Mawu okhudzana ndi olumala
    • Kwa Opereka PD
      Njira zophunzirira, zida zothandizira PD, ndi zina zambiri
    • Kwa Faculty
      Malangizo ogwiritsira ntchito zothandizira za IRIS, mafomu okonzekera maphunziro, ndi zina
    • Mavidiyo a Navigation Webusayiti
      Kuzungulira Webusayiti yathu & ma module
    • Zatsopano & Zikubwera Posachedwa
      Ma module atsopano & zothandizira
    • IRIS Archived Resources
      Ma module, zida zoyankhulirana, ndi zina zambiri
  • Zosankha za PD
    • Zikalata za PD kwa Aphunzitsi
      Satifiketi yathu, maola anu a PD
    • Lowani ku IRIS PD Yanu
    • Kwa Opereka PD
      Njira zophunzirira, zida zothandizira PD, ndi zina zambiri
    • IRIS + School & District Platform
      Chida champhamvu cha atsogoleri asukulu
  • Zolemba & Malipoti
    • nkhani
      Zolemba zokhudzana ndi kugwiritsa ntchito IRIS & mphamvu
    • Malipoti amkati a IRIS
      Malipoti okhudza kugwiritsa ntchito IRIS & zomwe akwaniritsa
    • Malipoti Owunika Akunja
      Kuwunika kwa IRIS Center
    • Nkhani za IRIS
      Zida zathu, nkhani zanu
    • Nkhani & Zochitika
      Zomwe, liti, & komwe zikuchitika
  • Thandizeni
    • Thandizo & Thandizo
      Pindulani mokwanira ndi chuma chathu
    • Mavidiyo a Navigation Webusayiti
      Kuzungulira Webusayiti yathu & ma module
  • Mukuwona Chiyani? Malingaliro Olemala
Chovuta
Malingaliro Oyamba
Malingaliro & Zothandizira

Munawona chiyani? (Funso lamalingaliro: Palibe Zothandizira)

Kodi mumamva bwanji ndi zithunzizi? (Funso lamalingaliro: Palibe Zothandizira)

Tsopano, mukuwona chiyani?

  • 1: Phunzirani Zambiri Zokhudza Anthu Amene Ali M’mavuto

Kodi malingaliro amafunikira?

  • 2: Maganizo Ofanana
  • 3: Malingaliro Ozikidwa pa Chikhalidwe
  • 4: Zithunzi za Mafilimu ndi Mabuku
  • 5: Zowona ndi Ziwerengero
  • 6: Zinenero Zokonda

Resources

  • 7: Maumboni, Zothandizira Zowonjezera, ndi Zowonjezera
Womba mkota
Kufufuza
Perekani Ndemanga

Resources

Tsamba 7: Maumboni, Zothandizira Zowonjezera, ndi Zowonjezera

Kuti mutchule gawoli, chonde gwiritsani ntchito izi:

IRIS Center. (2004, Rev. 2016, 2019). Mukuwona chiyani? Malingaliro olumala. Kuchotsedwa https://iris.peabody.vanderbilt.edu/module/da/

Zothandizira

Chidziwitso: Maumboni omwe ali mugawoli akuwonetsa zomwe zidagwiritsidwa ntchito popanga gawoli. Maulalo amalozera awa sanasinthidwe.

Andrews, EE, Forber-Pratt, AJ, Mona, LR, Lund, EM, Pilarski, CR, & Balter, R. (2019). #SaytheWord: Ndemanga ya chikhalidwe cha olumala pa kufufutidwa kwa "kulemala". Psychology yokonzanso, 64(2), 111–118. doi:10.1037/rep0000258

Barnes, J. (2000). Ursa Minor. The Tribal College Journal, 11(4), 12.

The Braille Monitor. (2001). Woona ndi maso tsoka. http://www.nfb.org/images/nfb/publications/bm/bm01/bm0110/bm011006.htm

DRM Research Service. (2017, Julayi). Ophunzira olumala akumaliza maphunziro a kusekondale ndikulowa maphunziro a sekondale: Mwachidule. https://www.everycrsreport.com/files/20170710_R44887_44f9ad63208ab839433a798210d3a3e1c6980425.pdf

Disability Community Resource Center. (ndi). Kunyada olumala. https://www.dcrc.co/advocacy/#:~:text=The%20disability%20pride%20movement%20wants,festiva ls%20both%20uplift%20and%20challenge.

Ufulu Wolemala Wisconsin. (2021). Kondwerani mwezi wonyadira olumala. https://disabilityrightswi.org/

Dunn, DS, & Andrews, EE (2015). Chiyankhulo cha munthu-woyamba komanso chidziwitso-choyamba: Kukulitsa luso la akatswiri azamakhalidwe pogwiritsa ntchito chilankhulo cha olumala. The American Psychologist, 70(3), 255–264. doi:10.1037/a0038636

PEZANI. (ndi). Munthu woyamba ndi chilankhulo choyamba. https://askearn.org/page/people-first-language

Eastern Carolina Vocational Center. (ndi). Kulemba anthu olumala: Nthano & Zowona. http://www.ecvcinc.com/our-services/employment-services/Myths_and_Facts

Pasaka. (ndi). Nthano ndi zowona za anthu olumala. https://www.easterseals.com/explore-resources/facts-about-disability/myths-facts.html

Pasaka. (ndi). Kodi kunyada kwa olumala ndi chiyani? https://www.easterseals.com/explore-resources/facts-about-disability/disability-pride.html

Gernsbacher MA (2017). Kaonedwe ka Mkonzi: Kugwiritsa ntchito chilankhulo choyambirira polemba zaukatswiri kumatha kukulitsa kusalana. Zolemba za Psychology ya Ana ndi Psychiatry, ndi Malangizo a Allies, 58(7), 859–861. doi:10.1111/jcpp.12706

Gernsbacher, MA, Raimond, AR, Balinghasay, MT, & Boston, JS (2016). “Zosowa Zapadera” ndi mawu ongoyerekeza osagwira ntchito. Kafukufuku Wachidziwitso: Mfundo ndi Zotsatira, 1(1), 29. http://cognitiveresearchjournal.springeropen.com/articles/10.1186/s41235-016-0025-4

Atsogolereni Agalu kwa Akhungu. (ndi). Michael Hingson ndi galu wake womutsogolera Roselle. http://www.guidedogs.com/site/PageServer?pagename=programs_community_speakers_hingson

MTIMA: Gulu Lophatikiza Zojambula. (ndi). Kodi kunyada kwa olumala ndi chiyani? https://www.heartsc.org/what-is-disability-pride

Ingram, K. (2017). Kuthandizira maphunziro apamwamba kwa anthu olumala. http://www.ncsl.org/research/labor-and-employment/supporting-higher-education-for-people-with-disabilities.aspx

Institute on Disability/UCED. (2019). Lipoti la pachaka la 2018 la anthu olumala ku America. https://disabilitycompendium.org/annualreport

Job Accommodation Network, Office of Disability Employment Policy. (2019). Malo ogona: Otsika mtengo, okwera kwambiri. Accommodation and Compliance Series. https://askjan.org/publications/Topic-Downloads.cfm?pubid=962628

Ladau, E. (2021). Kuchepetsa kulemala: Zomwe muyenera kudziwa, zomwe munganene, komanso momwe mungakhalire bwenzi. ( tsamba 8-27 ). Ten Speed ​​​​Press.

Michigan Community Services Commission. (ndi). Nthano, malingaliro olakwika, ndi zenizeni za olumala. https://www.michigan.gov/mcsc/0,4608,7-137-8074_22503_23185-63417–,00.html

National Council on Independent Living. (2021, Okutobala). Disability pride Toolkit ndi malangizo othandizira. NCIL. https://ncil.org/resources/disability-pride-toolkit-and-resource-guide/

Newman, L., Wagner, M., Knokey, AM, Marder, C., Nagle, K., Shaver, D., Wei, X., ndi Cameto, R., Contreras, E., Ferguson, K., Greene, S., and Schwarting, M. (2011). Zotsatira zakusukulu za sekondale za achinyamata olumala mpaka zaka 8 kuchokera kusukulu yasekondale: lipoti lochokera ku National Longitudinal Transition Study-2. (NLTS2) (NCSER 2011-3005). SRI International. https://ies.ed.gov/ncser/pubs/20113005/pdf/20113005.pdf

Mgwirizano pa Ntchito & Kufikira Technology. (ndi). Kupezeka ndi ntchito: Zomwe anthu olumala ayenera kudziwa. https://www.peatworks.org/content/accessibility-and-employment-what-people-disabilities-need-know

Perry, R. (2021). Munthu-woyamba motsutsana ndi chidziwitso-chinenero choyamba. AccessATE. https://accessate.net/features/2519/person-first-vs-identity-first-language

Research and Training Center on Independent Living. (2022). Malangizo: Momwe mungalembe za anthu olumala (9th edition). University of Kansas https://rtcil.org/sites/rtcil/files/documents/9%20ed%20guidelines%20pamphlet%2012.22.2020–fix ed.pdf

Taylor, DM (2018). Anthu aku America olumala: 2014. Maphunziro a Economic Economics. Washington, D.C.: U.S. Census Bureau. https://www.census.gov/library/publications/2018/demo/p70-152.html

US Bureau of Labor Statistics. (2019, February). Anthu olumala: Makhalidwe a ogwira ntchito - 2018. Press release. https://www.bls.gov/news.release/disabl.nr0.htm

Dipatimenti ya Maphunziro ku US. (2018). Lipoti lapachaka la 40 ku Congress la kukhazikitsidwa kwa Anthu Amene Ali ndi Disability Education Act, 2018. https://www2.ed.gov/about/reports/annual/osep/2018/parts-b-c/40th-arc-for-idea.pdf

Virginia Commonwealth University, Rehabilitation Research and Training Center. (2005). Zowona pakulemba ntchito anthu olumala. https://worksupport.com/documents/realities11.pdf

Zowonjezera Zowonjezera

nkhani

Andrews, EF, Forber-Pratt, AJ, Mona, LR, Lund, EM, Pilarski, CR, & Balter, R. (2019). #SaytheWord: Ndemanga ya chikhalidwe cha olumala pakuchotsa "kulemala." Rehabilitation Psychology, 64(2), 111-118.

M'nkhani yochititsa chidwiyi, olembawo akuwonetsa kuti kuyesa kwalingaliro labwino kuchotseratu mawu oti "kulemala" ndi "olemala" kuchokera ku zokambirana zapagulu kungapangitse zinthu zakunja zosayembekezereka, mwachitsanzo kuchepetsa kufulumira kupititsa patsogolo kupezeka. Iwo atsimikiza kuti mmene anthu ambiri ayenera kuganizira za anthu olumala ayenera kufanana kwambiri ndi magulu ena osiyanasiyana, omwe mphamvu zawo ndi zosiyana zawo sizimachotsedwa koma zimakondweretsedwa ndi kuonedwa ngati mbali ya gulu lalikulu.

Lindsay, S., Cagliostro, E., Albarico, M., Mortaji, N., & Karon, L. (2018). Kuwunika mwadongosolo phindu lolemba anthu olumala. Journal of Occupational Rehabilitation, 28, 634-655.

Ndemanga yochuluka ya mabukuwa inafufuza maphunziro ena 6,176 ndi chiyembekezo chophunzira zambiri za ubwino wolembera anthu olumala. Ngakhale akunena kuti kafukufuku wochuluka akuyenera kuchitidwa, malingaliro awo omwe amasonyeza kuti ubwino wake ndi weniweni komanso wokhoza kupimika, kuphatikizapo kusunga bwino ntchito, kupindula kwakukulu, kukhulupirika kolimba kwa ogwira ntchito, ndi kupititsa patsogolo zithunzi zamakampani ndi mbiri za anthu, kungotchula zochepa chabe.

Nota, L., Santilli, S., Ginevra, MC, & Soresi, S. (2014). Maganizo a olemba ntchito pa ntchito kuphatikizapo anthu olumala. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 27, 511-520.

Kafukufukuyu akuyang'ana momwe olemba anzawo ntchito amawonera antchito awo olumala, kuphatikiza momwe amawalembera, kuwunika momwe amagwirira ntchito, ndi ntchito zomwe amapatsidwa, ndi zina. Zomwe zapeza zikuwonetsa kuti, ngakhale mtundu wa olumala womwe ukufunsidwa umathandiziradi pakulemba ganyu, olemba anzawo ntchito ali okonzeka kupereka ntchito ndi maudindo osiyanasiyana kwa anthu olumala.

Rohmer, O., & Louvet, E. (2016). Kunena momveka bwino kwa anthu olumala. Njira zamagulu & maubale amagulu, 21(1), 127-140.

Olemba nkhaniyi adachita maphunziro angapo oyesera kuti awone momwe anthu opanda zilema amakhala ndi malingaliro olakwika pa omwe amachita. Zomwe anapeza zikusonyeza kuti anthu opanda zilema amaona kuti anthu olumala amaona kuti anthu olumala ndi “ochezeka” komanso kuti ndi opanda nzeru kuposa anzawo omwe si olumala. Zotsatira zimathandizira kupanga chithunzi chokwanira cha zopinga zomwe anthu olumala amakumana nazo pamoyo wawo watsiku ndi tsiku.

Simplican, SC, Leader, G., Kosciulek, J., & Leahy, M. (2015). Kufotokozera kuphatikizidwa kwa anthu omwe ali ndi luntha laluntha ndi chitukuko: Chitsanzo cha chilengedwe cha malo ochezera a pa Intaneti ndi kutenga nawo mbali kwa anthu. Kafukufuku wa Zolemala Zachitukuko, 38, 18-29.

Kodi kuphatikizana ndi anthu ndi chiyani ndipo kungawoneke bwanji kwa anthu olumala? Olemba nkhaniyi adafuna kufotokozera mawuwa kuti apange chitsanzo chomwe chimakhudza maubwenzi pakati pa anthu ndi zochitika zapagulu pazochitika zosiyanasiyana zaumwini ndi magulu olemala.

Zothandizira pa intaneti

Center for Makolo Information & Resources: Disability Awareness

Mukuyang'ana zowonjezera zokhudzana ndi anthu olumala? Center for Parent Information & Resources yasonkhanitsa zida zosiyanasiyana zodziwitsa anthu olumala komanso ulemu wolumala kuchokera ku Easterseals, United Spinal Association, PACER Center, ndi ena ambiri.

Dipatimenti ya US Department of Labor, Office of Disability and Employment Policy. (ndi). Olemba ntchito ndi ADA: Nthano ndi Zowona.

Mukuyang'ana zowona zachangu za lamulo la Amereka Olemala monga momwe limagwirira ntchito kwa olemba anzawo ntchito? Nawa malo abwino oyambira. Kuphimba chilichonse kuyambira mtengo wa malo ogona mpaka nkhani zamalamulo mpaka zofunikira pakulemba ntchito kwa ADA, tsambali limaphatikizanso maulalo owonjezera zinthu kwa iwo omwe akufuna kuphunzira zambiri.

Websites

Kulumala ndi Thanzi

Gawo ili la nyumba yapaintaneti ya Center for Disease Control and Prevention (CDC) limapereka chidziwitso chokhudza kulumala ndi kuphatikizidwa, kukhala ndi moyo wathanzi, kukonzekera mwadzidzidzi, komanso ziwerengero ndi ziwerengero, pakati pa zina zambiri.

Disability History Museum

Nyumba yosungiramo zinthu zakale yapa intanetiyi idapangidwa kuti "ilimbikitse kafukufuku ndi kuphunzira za mbiri yakale ya anthu olumala ndi madera awo." Alendo apa apeza makanema apakanema, zolemba zoyambira, zithunzi ndi mafayilo amawu, ndi mapulogalamu amaphunziro omwe ali ndi mitu yambiri yokhudzana ndi olumala.

Zindikirani: athu Kwa Opereka PD ndi Kwa Faculty Masambawa amapereka mwayi wosavuta wopeza zida ndi zipangizo zowonjezera kuti zikwaniritse zosowa za akatswiri a aphunzitsi anu kapena ophunzira aku koleji ndi omaliza maphunziro. Kutengera tsambalo, mupeza maulalo opita ku satifiketi za PD ndi zida zothandizira, makanema oyendera, ndi mafomu okonzekera maphunziro, kungotchulapo zochepa.

Kuyamikira

Othandizira Zinthu:

Deborah Deutsch Smith

Opanga Ma module:

Naomi Tyler
Kim Skow
Tanya Collins
Sally Bresnahan
Bianca Jefferson

Gulu Lopanga Ma module:

Editor:
Jason Miller

Chilolezo:
Jason Miller
Amy Harris
Janet Church
Zina Yzquierdo

Zomasulira:
Pamela Dismuke
Janet Church

Katswiri wamawu:
Tim Altman
Brenda Knight

Katswiri wazofalitsa / Thandizo laukadaulo:
Brenda Trevethan
Tony Maupin

Mtsogoleri wapaintaneti:
John Harwood

Media:

Zithunzi:
John Cronin ndi mwachilolezo cha John's Crazy Socks.
Michael Hingson ndi mwachilolezo cha Michael Hingson.
Tony Melendez ndi ulemu wa Tony Melendez.
Russ ndi Melody Stein mwachilolezo cha Russ ndi Melody Stine, chojambulidwa ndi Clare Cassidy Photography.
Kathy D. Woods ndi ulemu Kathy D. Woods.
Alex mothandizidwa ndi Jody Barnes
Shutterstock

Chilankhulo:
“Special Needs World” yolembedwa ndi kuchitidwa ndi Lance Smith (p. 3)
"Ursa Minor" yolembedwa ndikuchitidwa ndi Jody Barnes (p. 4)

Music:
Shutterstock (Challenge)

Movies:
"Michael Hingson" wolemba KGO-TV Video (p. 1 link)
"Michael Naranjo" mwachilolezo cha KNME TV (Wrap Up)

Zofunsa Akatswiri:
Lance Smith, Leona Smith (p. 1 link, p. 3)
Jay, makolo a Jay (tsamba 2)

Makanema ena onse ndi zithunzi mwachilolezo cha IRIS Center.

Mukakonzeka, pitani kugawo la Wrap Up.

Sangalalani, PDF ndi Imelo
Back Ena
1234567
Lowani nawo E-Newsletter yathu Lowani
  • Kunyumba
  • Za IRIS
  • Sitemap
  • Kupezeka Kwamawebusayiti
  • Zakumapeto
  • Mgwirizano pazakagwiritsidwe
  • Ntchito ku IRIS
  • Lumikizanani nafe
Lowani nawo E-Newsletter yathu Lowani

IRIS Center Peabody College Vanderbilt University Nashville, TN 37203 [imelo ndiotetezedwa]. IRIS Center imathandizidwa ndi mgwirizano wogwirizana ndi Dipatimenti ya Maphunziro a US, Office of Special Education Programs (OSEP) Grant #H325E220001. Zomwe zili patsamba lino sizikuyimira mfundo za dipatimenti ya zamaphunziro ku US, ndipo musaganize kuti Boma la Federal likuvomerezani. Mtsogoleri wa polojekiti, Anna Macedonia.

Copyright 2026 Vanderbilt University. Maumwini onse ndi otetezedwa.

* Kuti mudziwe zambiri zachinsinsi pitani kwathu Tsamba lothandizira & Thandizo.

License la Creative Commons Ntchito iyi ili ndi chilolezo pansi pa Creative Commons Attribution-NonCommerce-NoDerivatives 4.0 International License.

  • Vanderbilt Peabody College
Timagwiritsira ntchito makeke kuti tipeze zabwino pa webusaiti yathu. Ngati mupitiliza kugwiritsa ntchito tsamba ili tidzakhala kuti ndinu okondwa nalo.