E fa'apefea ona fa'atino lelei e tagata a'oga ni fa'ata'ita'iga po'o polokalame e fa'atatau i fa'amaoniga?
Itulau 5: Fa'atuina se Vaega Fa'atino
O se tasi o gaioiga e una'ia ai le fa'amaoni maualuga o le fa'ailoaina lea o se 'au to'aitiiti e mata'ituina le fa'atinoga o le fa'atinoga po'o le polokalame ma iloilo taunu'uga a tamaiti a'oga. O lenei 'au galulue fa'atasi e tatau ona aofia ai volenitia mai le aufaigaluega a'oga o lo'o naunau e va'ai lelei le fa'atinoga po'o le polokalame. I nisi tulaga, e mafai ona avea se sui o le 'au fa'aleleia a'oga ma vaega o le 'au fa'atino. Ole numera o tagata taʻitoʻatasi e manaʻomia e faʻamaopoopo le faʻatinoga e faʻalagolago i le lavelave o le faʻataʻitaʻiga poʻo le polokalame, le maualuga o le a faʻatinoina, ma le tomai e manaʻomia e mataʻituina ai le faʻatinoga. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai ona lava le tagata e to'atasi e fa'amaopoopoina le fa'atinoina o se polokalame faitau tusi mo le vasega tolu. Ae ui i lea, ina ia faʻamaopoopoina se faiga a le aʻoga lautele, atonu e manaʻomia se 'au toʻaitiiti.
E masani lava, e mana'o faia'oga e aofia ai i latou e fa'amaopoopo le fa'atinoga o se tagata i le tulaga fa'afoe o lo'o malamalama i le fa'ata'ita'iga po'o le polokalame, nai lo se tagata mai fafo atu o le a'oga. E mafai e le 'au ona faia ni galuega se tele, e pei o:
Fa'atulagaina o a'oa'oga fa'apolofesa- Fa'amaopoopo lagolago faifaipea (fa'ata'ita'iga, galuega fa'aa'oa'oga po'o fa'atonuga)
- Tuuina atu o manatu fa'asa'o i le au fa'atinoina
- Fa'asalalau
- Aoaoina o faiaoga fou
- Fa'atinoina o fa'amatalaga
- Fa'amaopoopo fa'atinoga fa'amaoni aoina fa'amaumauga
- Iloiloina o faʻamaumauga
Mel Riddile o loʻo talanoaina le taua o le fatuina o se vaega faʻatinoina (taimi: 2:28).

Mel Riddile, EdD
Asosi a le National Association of Secondary School Principals (NASSP)
2006 MetLife-NASSP A'oga Maualuga o le Tausaga
Tusitusi: Mel Riddile, EdD
Afai o le a tatou ausia manaʻoga o tamaiti aoga taʻitoʻatasi ma tuʻuina atu latou te ausia tulaga maualuga e maualuga atu nai lo le mea na tatou mafaufau i ai, e tatau ona tatou faʻaogaina le poto faʻatasi o tagata faigaluega uma, o le matou aʻoga atoa e faʻataunuʻuina lena mea. Mo se faʻataʻitaʻiga, afai ou te manaʻo e amata se polokalame faitau tusi, o le mea muamua lava ou te manaʻo e fai o le alu i le aufaigaluega ma talosaga mo volenitia e auai i se fono faitautusi. Vaavaai moni mo tagata e naunau ma manaʻo e auai i se taumafaiga suiga ma galulue muamua ma i latou. Amata i sina mea itiiti, ou te fai atu i taimi uma, e alu tele, ma amata lemu e alu vave. Ua toatele naua tagata ua matua faanatinati e fai mea. Latou te o atu i totonu ma faʻasalalau polokalame, ma latou maua le tele o teteʻe mai a latou aufaigaluega, ona latou faʻaalu ai lea o le taimi o totoe e taumafai e faʻamamā mea leaga. Ae o ai e te aafia ai? E te maua tagata e naunau ma fia auai. O lea e matua fa'asalalauina pea le fono a le faitau ma le tusitusi i totonu o le a'oga, o sui mai a'oga eseese o lo'o naunau moni i le manatu atoa o le faitau ma le fia auai, ona e galulue muamua ai lea ma i latou, galue e va'ai o na polokalame e aoga mo au tamaiti a'oga i lau a'oga, ona fa'asalalauina lea i le isi vaega o le a'oga.
Na ou iloaina pea afai o loo matou faia se mea lelei e vave ona alu le tala lelei, ma e mananaʻo tagata e avea ma vaega o lena mea. O le tele o taimi, matou te taumafai e amata mea tetele. Matou te leʻi faia ni faʻamatalaga ma e leʻi lava aʻoaʻoga e uiga i le taumafaiga ina ia mafai ai ona toso ese, ma ua faʻaumatia mo le toilalo. O le tele la o tagata e mafai ona ou auai, o le tele o le naunau o tagata auai e mafai ona ou mauaina, o le tele o avanoa e maua mo le manuia. O le isi mea, tatou te manaʻomia se taʻitaʻi filifilia e ese mai i le puleaoga. I le faitau tusitusi, atonu o se faiaoga faitautusi. Afai o lo'o matou fa'atinoina se fa'ata'ita'iga fa'ata'ita'iga, atonu o se a'oa'oga a tupulaga po'o se faia'oga fa'atonu o lo'o iai i totonu o le fale. O se tasi e ese mai i le puleaoga e tatau ona avea ma taitai. E le faapea ua lafoaia e le pule le matafaioi; o lona uiga e tatau ona fai paaga le puleaoga ma lea taitai ina ia mautinoa e manuia le polokalame. A aunoa ma le lagolago ma le auai malosi o le taʻitaʻi aʻoga poʻo le puleaoga, e masani lava, matou te iloa e le aoga taumafaiga.
![]() |
![]() |
![]() |
Fa'atu se Vaega Fa'atino
Paige Elementary School
O le vaega o lo'o nafa ma le fa'atinoina o le mata'ituina o le aga'i i luma e aofia ai le Faia'oga Igoa I, faiaoga fa'apitoa, ma le faiaoga e to'atasi mai vasega ta'itasi. E lagolagoina e nei faiaoga isi faiaoga i la latou vasega a o latou faatautaia ma togi ma togi o su'esu'ega, tusia o faamatalaga, ma faaaoga faamatalaga e taiala ai aoaoga. E le gata i lea, o le Igoa I faiaoga e foia faafitauli, aoaoina faiaoga fou, ma faamaopoopo le aoina o faamatalaga faamaoni.

Fa'alogo a'o fa'amalosia e Lynn Fuchs le taua o le i ai o se 'au e lagolagoina le fa'atinoina o le mata'ituina o le alualu i luma (taimi: 1:19).

Lynn Fuchs, PhD
Nofoaga Autu a le Atunu'u ile Tali ile Fa'alavelave
Tusitusi: Lynn Fuchs, PhD
Ou te manatu o le mataituina o le alualu i luma o le mea e le tupu i nisi taimi o le le lava saunia e aoga o latou faiaoga i le auala e faaaoga ai faamatalaga o iloiloga mo le faia o faaiuga faaleaoaoga. O le tele o faiaoga o lo'o i ai se polokalame fa'aa'oa'oga lelei ae a le'o lelei le tali atu a le tamaititi i lea polokalame fa'aa'oa'oga ua le maua ni manatu pe fa'afefea ona suia le polokalame fa'aa'oa'oga i se auala e fa'afetauia ai mana'oga o lea tamaititi. O le tele o taimi ina ia mafai ona fa'aoga lelei se faiga e mata'ituina ai le alualu i luma, e mana'omia e a'oga se tulaga o le aufaigaluega lagolago. E mafai ona avea ma faiaoga o aoaoga faapitoa. Atonu o se faufautua faitau po'o se numera. E mafai ona avea ma faiaoga i totonu o le fale e fesoasoani i se faiaoga e tilotilo i le alualu i luma o le mataʻituina o faʻamatalaga ma mafaufau i le faʻaogaina o faʻamatalaga, o nisi taimi e faʻaleleia ai le aofaʻi o le vasega atoa i le polokalama ma o nisi taimi e faʻaaoga ai faʻamatalaga mataʻituina o le alualu i luma e faʻafetaui ai manaʻoga o tamaiti aʻoga taʻitoʻatasi i lena vasega e le o tali lelei e ui lava o le vaega o totoe o le vasega.
(Tapuni lenei laulau)
Fa'atu se Vaega Fa'atino
Grafton Middle School
Ua fa'amautu e le 'au fa'aleleia a'oga e mafai ona fesoasoani se polokalame faitau fa'atatau i fa'amaoniga na fa'atauina e fa'ateleina ai le faitau tusi a tamaiti. I le taimi nei, e manaʻomia se 'au fou e faʻamaopoopo le faʻatinoga o taumafaiga. O lenei 'au fa'atino e aofia ai faia'oga lua lima ma le lua vasega ono. O nei tagata o le 'au o le a faiaoga i isi faiaoga, faʻamaopoopo le PD faʻaauau, faʻafitauli faʻafitauli o le faʻatinoga, toleniina faiaoga fou, ma pulea le aoina o faʻamaumauga faʻamaoni.
Grafton Middle School
Vaega Fa'atino Polokalame Faitau
![]() |
![]() |
| Faiaoga Vasega Lima Ms. Wong Mrs. Littleton |
Faiaoga Vasega Ono Mrs. Walker Mr. Singleton |
Fa'atu se Vaega Fa'atino
Aoga Maualuga a DuBois
Ua faailoa mai e le Aoga Maualuga a DuBois le PBIS o lana auala e sili ona fiafia i ai. O le PBIS Technical Assistance Center e manaʻomia aʻoga taʻitasi e fausia se 'au o sui sui (lea e aofia ai pule, aʻoaʻoga lautele, ma faiaoga o aʻoaʻoga faʻapitoa) e faʻamaopoopo le taumafaiga faʻatino. E tufaina atu e le vaega o le faaleleia o le Aoga Maualuga a DuBois faamatalaga i le aufaigaluega uma e uiga i le PBIS, talanoaina i le isi fonotaga a le aufaigaluega, ma talosaga mo volenitia e auai i le uluai aoaoga. E tusa ai ma taʻiala a le PBIS, o le aufaigaluega e mauaina muamua aʻoaʻoga o le a nafa ma:
- Fausia 3–5 fa'amoemoega amio mo tamaiti aoga uma
- Mauaina mai le 80 pasene o le aufaigaluega a'oga
- Fa'atuina o fa'amoemoega fa'aamioga mo tulaga e le o se potuaoga (fa'ata'ita'iga, fale'aiga)
- Filifili pe faapefea ona aʻoaʻoina faʻamoemoega ma faiga masani
- Toe faauigaina o amioga e talafeagai ai le fa'atonuina o fa'atonuga a le ofisa
- Fuafuaina o se auala e tauia ai amioga lelei
- Aoaoina o le vaega totoe o le aufaigaluega a le aoga
- Vaavaaia o le faatinoga o le PBIS
- Mataituina le faamaoni o le faatinoga
Talu ai o fa'afitauli tau amio i totonu o potuaoga ma totonu o le fale'aiga ua fa'ailoaina o se fa'afitauli, o le 'au muamua a le PBIS i DuBois High o le a aofia ai tagata ta'ito'atasi o lo'o lisi atu i le lisi o lo'o i lalo.
Lisi o Au a le PBISMr. Roberts – Fesoasoani Pulea’oga Mrs. Presley – A’oa’oga Fa’apitoa, Punaoa Ms. Akita – Algebra, Geometry Ms. Sorenson – Igilisi 9 ma le 10 Mr. Richards – Faia’oga, Soifua Maloloina Mrs. Craighead – Auaunaga i le Fale’aiga Ms. Ramirez – ESL Mrs. Arnold – A’oa’oga Fa’apitoa, Potuaoga mo le Fa’alavelaveina o Amioga Mrs. Gligorov – Biology, Chemistry Mr. Adams – Tekonolosi Ta’avale Mrs. Ndabge – Matua, Sui o le PTA Taylor Williams – Sui o le Fono a Tamaiti A’oga |




