Kedu otu ndị ọrụ ụlọ akwụkwọ ga-esi gbasie ike na ịhazi nkuzi n'otu n'otu?
Ibe 6: Kụzie Amụma Nhazi Nghọta
Ọ bụ ezie na iji ụzọ ndị kasị nta siri ike megharịa nkuzi—ya bụ, ịgbanwe usoro onunu ogwu na oge, na ịgbanwe ọnọdụ mmụta—nwere ike ime ka ụmụ akwụkwọ ụfọdụ nweta nkwalite, maka ndị ọzọ, ọ nwere ike ọ gaghị adị irè. Ụfọdụ ụmụ akwụkwọ na-agbasi mbọ ike, n'agbanyeghị na ha na-arụsi ọrụ ike na mgbalị ha, n'ihi na ha nwere deficits na ọrụ nlekọta, usoro ọgụgụ isi nke na-achịkwa ma na-ahazi ọrụ ndị metụtara mmụta. Ihe omume ndị a gụnyere:
- Ozi nhazi
- Idowe na icheta ozi
- Ịhazi ihe na ijikwa oge
- Ịhọrọ, nyochaa, na iji atụmatụ dị irè
Maka ụmụ akwụkwọ nwere mperi ọrụ onye isi, onye nkuzi nwere ike ịme mgbanwe dị mma, dị ka ịkụzi usoro nhazi ọgụgụ isi na mgbakwunye na ntinye aka. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, ndị nkuzi kwesịrị ịkụziri ụmụ akwụkwọ gbasara otu ha ga-esi na-arụ ọrụ n'ụzọ dabara adaba iji nweta ma jiri ozi mee ihe nke ọma. Usoro nhazi ọgụgụ isi ndị a nwere ike ileba anya mperi na:
- na ebe nchekwa
- Njikwa onwe
- Nweta
na ebe nchekwa
Ihe ịrịba ama nke ebe nchekwa adịghị mma
Nwa akwụkwọ nwere ebe nchekwa adịghị mma nwere ike:
- Ọtụtụ mgbe chefuo nzọụkwụ na usoro ọtụtụ nzọụkwụ
- Chọrọ ka ewepụtara ihe ọhụrụ ọtụtụ oge
- Chezọ ozi akụziburu
Ụmụ akwụkwọ nwere ebe nchekwa dara ogbenye na-enwekarị ihe isi ike n'ọrụ dị mgbagwoju anya dị ka ịgbaso ntụzịaka ọtụtụ nzọụkwụ, ide edemede, dozie nsogbu mgbakọ na mwepụ gbagwojuru anya, ma ọ bụ icheta ihe ha gụrụ. Mgbe ncheta nwa akwụkwọ karịrị akarị, ọ na-agbasi mbọ ike ịhazi ozi ọhụrụ yana idowe na icheta ozi ọ mụtara na mbụ. Ndị nkuzi nwere ike ịkụziri ụmụ akwụkwọ n'ụzọ doro anya ọtụtụ atụmatụ ( ole na ole a kọwara n'okpuru ebe a) iji nyere ha aka dozie mperi ebe nchekwa. Iji mee ka ọ dị irè, a ga-ejikọta atụmatụ ndị a na ntinye aka.
Rịba ama bụ ụzọ dị irè maka ụmụ akwụkwọ iji jide na icheta ozi. Ọ na-enyere ụmụ akwụkwọ aka:
- Ghọta ozi ha gụrụ ma ọ bụ nke ewepụtara n'oge nkuzi (ya bụ, nghota emelitere)
- Hazie ma hazie ozi dị mkpa
- Na-arụsi ọrụ ike na ihe
- Tinye ozi ahụ n'okwu nke aka ha
Ndị nhazi eserese, mgbe ụfọdụ a na-akpọ webụ okwu ma ọ bụ maapụ echiche, nwere ike inyere ụmụ akwụkwọ aka:
- Hazie ozi
- Hụ mmekọrịta dị n'etiti echiche
- Ọ dị mfe nghọta, cheta ma tinye ozi n'ọrụ
Atụmatụ mnemonic jiri nhụta anya ma ọ bụ nlegharị anya iji nyere ụmụ akwụkwọ aka:
- Mee njikọ n'etiti ihe ọmụma nke mbụ ha na ozi ọhụrụ
- Jido ma cheta ozi
Dịka ọmụmaatụ, enwere ike iji onyinyo dị n'aka nri nke ehi nọ ọdụ n'ime ụgbọ mmiri jupụtara na ájá iji nyere ụmụ akwụkwọ aka icheta na "scow" pụtara "nnukwu ụgbọ mmiri dị larịị nke nwere nsọtụ square sara mbara nke a na-ejikarị ebuga ájá, ajịrịja, ma ọ bụ ihe mkpofu." Mgbe e nyere ha "scow," ụmụ akwụkwọ na-eche echiche banyere okwu bụ "ehi." Na-esote, ha na-echeta foto ahụ. Nke a na-enyere ha aka icheta nkọwa nke "scow."
In okwu mmeghari, ụmụ akwụkwọ na-ekwughachi ọdịnaya nkuzi ugboro ugboro. Usoro a na-enyere ha aka itinye ozi ahụ na ebe nchekwa.
Na mgbakwunye na ịkụziri ụmụ akwụkwọ atụmatụ nchekwa, ndị nkuzi nwere ike inyere ụmụ akwụkwọ aka ịmụta ozi site na iji otu ma ọ bụ karịa n'ime atụmatụ nkuzi ndị a.
- Iji usoro dị iche iche weta ozi (dịka ọmụmaatụ, nkọwa ọnụ, ihe atụ, nhazi)
- Usoro nhazi
- Na-ekwughachi ozi dị mkpa
- Na-enyocha usoro ma ọ bụ usoro
- Na-enyocha ọdịnaya mmụta mbụ
- Na-enyocha nghọta ụmụ akwụkwọ ugboro ugboro
Nyocha onwe onye
Ihe ịrịba ama nke nka njide onwe onye dara ogbenye
Ụmụ akwụkwọ ndị na-adịghị mma na-achịkwa onwe ha nwere ike igosipụta:
- Ihe isi ike nlekota na ịhazi omume ma ọ bụ mmụta nke ha
- Nlebara anya ugboro ugboro
- Mmetụta mkpali ugboro ugboro
Ọtụtụ ụmụ akwụkwọ nwere nsogbu mmụta siri ike ma na-adịgide adịgide amụtabeghị ka ha ga-esi chịkwaa echiche ma ọ bụ omume ha. Iji nwee ihe ịga nke ọma, ụmụ akwụkwọ ga-eburịrị ibu ọrụ maka mmụta nke ha. Ha nwere ike ime nke a site n'ịmụ usoro nke ịchịkwa onwe. Nhazi onwe onye bụ ikike ịhọrọ, nyochaa, na iji atụmatụ dabara adaba. Ụdị anọ bụ isi nke atumatu njide onwe onye ka ndị nkuzi nwere ike kuzie nke ọma ma tinye n'ime nkuzi ka akọwara n'okpuru.
definition: Idokwa oganihu mmadụ na ịdekọ nsonaazụ atụmatụ a:
- Na-enye ụmụ akwụkwọ nzaghachi ozugbo karịa ka enwere ike mgbe ndị nkuzi nyochara omume ahụ
- Na-egosipụta nke ọma ka oge na-aga
- Na-adọta ụmụ akwụkwọ
- Na-eme ka ụmụ akwụkwọ mata àgwà nke ha
definition: Ịgwa onwe gị okwu site na ọrụ ma ọ bụ ọrụ (nke a makwaara dị ka okwu onwe onye)
Ụmụ akwụkwọ nwere ike ịmepụta nkwupụta na-agba ume ma ọ bụ na-eduzi maka ọnọdụ dị iche iche, dị ka:
- Na-enyocha azịza ("Azịza m wetara ọ nwere ezi uche?")
- Malite ma ọ bụ na-arụ ọrụ site na ọrụ ma ọ bụ nsogbu ("Kedu ihe m kwesịrị ime iji dozie nsogbu a? Achọrọ m iji usoro d=rt. Nke mbụ, m kwesịrị…")
- Lelee maka nghọta ("Agụrụ m otu akụkụ. Aghọtara m ihe o kwuru?")
- Ịchịkwa àgwà mkpali ("Achọrọ m ịkọrọ ndị enyi m gbasara izu ụka m. Ma ugbu a abụghị oge. Ekwesịrị m ichere ruo mgbe anyị mechara nkuzi ahụ.")
definition: Ịmepụta ebumnobi a ga-enweta maka mmụta
Nhazi ihe mgbaru ọsọ na-enyere ụmụ akwụkwọ aka ịghọta ihe ha na-agba mbọ. Ọ nwere ike ịbawanye nlebara anya ụmụ akwụkwọ, mkpali, na mbọ. Maka ụmụ akwụkwọ ndị na-agbasi mbọ ike imecha ọrụ n'oge, ihe mgbaru ọsọ kachasị mma nwere ike ịbụ ndị a ga-arụzu ngwa ngwa (ya bụ, ebumnobi dị mkpirikpi). Mgbe ị na-esetịpụ ihe mgbaru ọsọ, ụmụ akwụkwọ kwesịrị:
- Chọpụta ihe mgbaru ọsọ kwesịrị ekwesị (nke na-adịghị mfe ma ọ bụ nke siri ike; nke akọwapụtara nke ọma iji tụọ)
- Zụlite atụmatụ maka imezu ebumnuche ma nyochaa ọganihu na ebumnuche ndị ahụ
- Mee atụmatụ
- Ọganihu na-enyocha onwe ya n'imezu ebumnuche
- Megharịa ihe mgbaru ọsọ mgbe ọ dị mkpa
definition: Na-akwụghachi onwe ya ụgwọ mgbe ịmechara ọrụ
Mgbe ha rụchara ọrụ ma ọ bụ nweta ebumnuche, ụmụ akwụkwọ nwere ike inye onwe ha ndị nkwado bụ:
- Nke a na-ahụ anya (dịka ọmụmaatụ, ice cream)
- Ndị na-elekọta mmadụ (dịka ọmụmaatụ, soro ndị enyi na-eme njem abalị)
- metụtara mmemme (dịka ọmụmaatụ, ikiri TV)
Gee ntị ka Don Deshler na-ekwu maka mkpa ọ dị ịkụziri ụmụ akwụkwọ usoro nchịkwa onwe onye (oge: 1: 11).
Don Deshler, PhD
Prọfesọ, Ọzụzụ Pụrụ Iche
Onye isi, Center for Research on Learning
University of Kansas
Ndekọ: Don Deshler, PhD
Ọ bụrụ na anyị enweghị ihe ịga nke ọma n'inyere ụmụ akwụkwọ aka ịghọ ndị mmụta na-achịkwa onwe ha, n'ikpeazụ, ha ga-ada n'ihi na anyị enweghị ike ịnọnyere ha mgbe niile, ihe ndị na-achọ ọnọdụ nke ha na-eche ihu na-aga n'ihu na-agbanwe. Na ha kwesịrị inwe ike iji ya gbanwee na ịhazi otú ha si amụta n'ihi ihe ọhụrụ ndị a chọrọ ha na-abịa. Yabụ na nke ahụ bụ akụkụ nke usoro nkuzi. Ọ bụghị naanị ịkụziri ha otu atụmatụ: Nke a bụ usoro nke atụmatụ a. Ugbu a, ka anyị na-eme ya. Ugbu a, ka anyị tinye ya n'ọrụ. Ee e, ọ bụkwa inwe mkparịta ụka na-aga n'ihu gị na ha gbasara ụdị mmụta dị mma dị ka, ihe ọ na-adị, ụdị ọdịda na-adị, na otu ị na-esi edozi ọdịda na otu i si akwado ya, na-eme ụfọdụ okwu onwe onye, nhazi onwe onye, otu esi achọ enyemaka n'ime gburugburu ebe obibi gị, na ihe ndị ọzọ ka i wee nwee ike ịga na ya ọzọ wee nwee ihe ịga nke ọma.
Nweta
Ọtụtụ ụmụ akwụkwọ nwere nsogbu mmụta siri ike na nke siri ike na-ekwu na arụmọrụ ha adịghị mma bụ ihe kpatara ha na-enweghị nchịkwa (dịka ọmụmaatụ, enweghị ọgụgụ isi, ADHD). N'aka nke ọzọ, ha na-ekwu na arụmọrụ na-aga nke ọma bụ ihe kpatara mpụga (dịka ọmụmaatụ, ule dị mfe). Ndị nkuzi nwere ike inyere ụmụ akwụkwọ aka ịmụta na ha na-achịkwa ọrụ ha site na:
- Ịkụziri ha atụmatụ, dị ka ikwu okwu onwe onye, iji gbochie echiche ọjọọ
- Na-agba ha ume ka ha setịpụ ihe mgbaru ọsọ na ka ha nyochaa arụmọrụ nke ha site na iji ihe ngosi (dịka, eserese, eserese)
- Inye nzaghachi doro anya iji jikọọ mbọ ha na nsonaazụ ha na-aga nke ọma
