O le a le mea e tatau ona iloa e faiaoga o mataupu e uiga i le aʻoaʻoina o upu?
Itulau 5: Fesoasoani i Tamaiti A'oga e Fa'agaoioia Upu

O le faitau i vaega o mataupu e manaʻomia ai se malamalamaga loloto nai lo le na o le aʻoaʻoina o faʻamatalaga o upu. Afai e aʻoaʻoina e tamaiti aʻoga se upu fou e sili atu nai lo le na o se auala faʻapuupuu, e tatau ona latou faʻatinoina ma le totoʻa le upu ma lona uiga . E mafai e faiaʻoga ona fesoasoani i tamaiti aʻoga e fai lenei mea e ala i le:
- Fa'aleleia o talanoaga e uiga i upu fou, e maua ai e faiaoga le avanoa e fa'ata'ita'i ai na tu'uga ma taimi o tamaiti aoga e fa'atino ai lo latou fa'aoga.
- faaaogaina fa'atulagaina ata mo upu e saunia ai se fausaga mo talanoaga ma taiala ai tamaiti aoga i le suesueina o vaega taua o le upu ma lona sootaga ma isi faaupuga.
x
fa'atulagaina ata
lomi fefiloi
- Fa'ailoa le malamalama o tamaiti aoga i uiga eseese o upu (fa'ata'ita'iga, iunite anoa po'o morphemes, e aofia ai prefix, a'a, ma suffix)
x
morpheme
lomi fefiloi
Faafofoga a o talanoa se faiaoga o le aoga tulagalua e uiga i le auala na te filifilia ai upu, faauigaina ma faavasega lona uiga, ma uunaia talanoaga ma ana tamaiti aoga (taimi: 2:29).

Paul Beavers
Faiaoga Middle School, US History
Nashville, Tennessee
Tusitusi: Paul Beavers
Ou te aoaoina le talafaasolopito o Amerika i le vasega valu. Ou te taumafai e mafaufau po o le a le mea e iloa e le tamaititi aoga valu, o le a se mea latou te le iloa. Ma e mautinoa lava o se vaega tele lena o le tuufaatasia o upu mo la'u vasega. Ae e iai foʻi aʻu tamaiti aʻoga i taimi uma e sau ma fesili e uiga i se faʻamalamalamaga faʻapitoa, o lea a tupu lena mea ou te faʻaaogaina. O le a ou faia se faʻamatalaga o lena mea ona ou faʻaaogaina lea i luga o le laupapa i aʻu vasega uma, aua ou te manatu afai e le iloa e se tasi o tamaiti aoga lena mea o le a tele isi. O nai mea ou te faia, a ou oo atu i se tasi o na upu ou te popole ai atonu e le masani ai, o le a ou tuuina i se ituaiga malosi, ae le gata i lea. Afai o le igoa o se tasi, ou te tuuina le faaleoga faapea foi ma se faauigaga i totonu o puipui e mulimuli i le upu ina ia mafai ai ona latou faitau pea, taofi le tafe, ma aua le faalavelave i le aoaoina, ma o loo latou vaaia foi i le talaaga. E le gata i lea, i totonu o le vasega pe a tatou suʻesuʻeina faʻamatalaga pe naʻo tatou faitau i se mea pe o loʻo tatou talanoaina se mea, ou te tuʻuina atu i tamaiti aoga e faʻapipiʻi pe i ni vaega laiti, ma o le a ou fesili ia i latou, ma e aofia ai upu. Ou te togiina se upu, pe ou te tuu i luga o le laupapa ma fai atu ia i latou e talanoa po o le a lena upu. O le a se mea ua e vaai i ai? O le a le uiga? Ona tatou lafo atu lea o upu e fesoasoani ia i latou e faauma ai le manatu ona tatou talanoa lea i lena mea. E fa'apea la ona tatou fa'afeso'ota'i i a'oa'oga muamua. Tau lava ina taʻu mai ia te aʻu mea ua uma ona e iloa, ma latou talanoa i ai. Ae toe fai foi, o le i ai o le vasega valu ou te taumafai e tuu atu ia i latou le avanoa e talanoa ai i le tele e mafai ai i se auala aoga, aua o le a latou talanoa lava, o le faia o le paga-ma-share e aoga tele i nei ituaiga mea.
Ou te manatu e sili atu ona latou faatumauina pe a latou faalogo i ai mai se tasi o a latou uo, pe latou te fai mai, o le a latou taofia. Mo se faʻataʻitaʻiga, pe a tatou suʻesuʻeina le Toefuataʻiga Porotesano, o le a ou tuʻuina na upu e lua i luga o le laupapa ma tuu atu latou te talanoaina po o a upu e te vaʻaia iina, talepe i lalo, taʻu mai ia te aʻu le uiga o lenei mea e tusa lava pe tatou te leʻi suʻesuʻeina. Ma na o le talepeina o na upu e lua, latou te iloa le mea e taʻu o le Porotesano Toe Fuataʻiga ae tatou te leʻi amataina, o lea ua ou fasi manu felelei se lua i le maa e tasi. Ua latou aoaoina upu. Sa latou iloa foi po o le a tonu lena mea.
Matamata i le tifaga e iloa ai pe faapefea e se faiaoga numera fitu vasega ona fesoasoani i ana tamaiti aoga e aoao pe faapefea ona vaevae upu (taimi: 0:43).
O lenei vitio o se vaega o le Webinar na gaosia e le Center on Instruction i le faʻatasi ma le Faia o Mea e aoga. Mo le fa'alogo i le Webinar atoa, fa'amolemole asiasi i le http://www.centeroninstruction.org
Transcript: Faʻailoaina Ituaiga Eseese o le Upu Faamoemoe
Faiaʻoga: Ina ia fesoasoani i aʻu tamaiti aʻoga e fuafua le uiga o upu, e masani ona ou faʻaaogaina aʻa, e fuafua i upu o le vaiaso. O lea la, mo se faʻataʻitaʻiga, pe a iai a matou pasene, ma sa matou faia le tele o suiga o pasene, sa ou manaʻo ia malamalama aʻu tamaiti aʻoga i le uiga moni o le upu pasene . O lea na matou vaevaeina ai. O le a le sene? O le sene e tasi le selau. Mafaufau i isi upu e iai le aʻa o le sene. Ma o lea na mafaufau ai tamaiti aʻoga i le seneturi. Na mafaufau tamaiti aʻoga i le sene mai le tala. O le vaevaeina o le upu pasene na fesoasoani ia i latou e malamalama atili ai pe aisea e te siitia ai le tesimale i ni nofoaga se lua i le agavale pe a e fai ma sui o se pasene o se tesimale. E tutusa lava ma le selau. E iai lava i le tulaga selau.
I le avea ai o se vaega o lenei faʻatonuga, e tatau i tamaiti aʻoga ona talanoaina pe faʻapefea ona tutusa pe eseese faʻaoga o le upu mai le auala e faʻaaogaina ai le upu i isi vaega o anotusi. O loʻo faia lenei mea e Ms. Nor mo le upu laulau.
| Vaega o mataupu | vaitaimi |
|---|---|
| Chemistry | Vaitaimi laulau |
| Biology | faʻavasegaga laulau |
| Gagana e faʻaoga | laulau o anotusi |
| fika | Cross tulaga faʻatulagaina |
| Malo o Amerika ma Sivili | Laulau |
| Faʻaaoga i aso uma | Laupapa, laulau |
Manatua nisi o faʻataʻitaʻiga o loʻo i luga o tuʻufaʻatasiga o upu e atagia mai ai upu faʻapitoa. Faafofoga a o talanoa atili Elfrieda Hiebert e uiga i lenei mea (taimi: 1:25).
Elfrieda Hiebert, PhD
Research Associate
Iunivesite o Kalefonia, Santa Cruz

Tusitusi: Elfreida Hiebert, PhD
I le Igilisi, matou te faia le tele o tu'ufa'atasiga o upu. Mo se fa'ata'ita'iga, malae ta'alo , fale ta'alo , fale lau'ele'ele : E manino lava ua tu'ufa'atasia le upu ona ua tu'ufa'atasia upu. Ae i vaega o mataupu, e tele a tatou fuaitau e pei o le suiga o le gaioiga po'o le tu'ufa'atasiga o mea po'o le fa'asaoina o le tele , o fuaitau e pei o le fale o sui . E le o se fale masani. E tatau ona e malamalama o se fuaitau lea e fa'atino mo se seti o manatu, e pei o le gaioiga a le au fa'apolopolo po'o le Itulagi i Sasa'e . O fuaitau ia e mana'omia ona tatou ta'ita'ia ai tamaiti a'oga i le malamalama i le manatu atoa, ma o se mea e mafai e faia'oga o mataupu ona galo, o le manatu o le fuaitau faigata. I se isi itu o upu tu'ufa'atasi ia. E mafai ona e ave le Tautinoga o le Tuto'atasi - Tautinoga ma le tutoatasi - e mafai ona i ai ni uiga patino, ae a tatou tu'ufa'atasia o se uiga patino. Ma afai e le'i tele ni faitauga a tamaiti a'oga, e mafai ona latou le malamalama i lena mea.