He aha ka mea e maopopo ai i nā mea hoʻonaʻauao e pili ana i nā ʻano paʻakikī?
ʻAoʻao 1: ʻO ke ʻano paʻakikī
Loaʻa i nā haumāna i kēia lā nā mākau hoʻonaʻauao, ʻano, a me ka pilikanaka. Nui nā haumāna e hele mai i ke kula me ka mākaukau e aʻo a loaʻa nā mākau e pono ai lākou e kākoʻo i kēlā aʻo ʻana. Hōʻike lākou i ko lākou mau pono ma nā ala kūpono, mālama i ka huhū, a launa pū me nā mākua a me nā hoa like. ʻO nā haumāna ʻē aʻe, akā naʻe, a no nā kumu like ʻole, nele paha kēia mau mākau. Hōʻike pinepine kēia mau haumāna i nā ʻano e hoʻopau i ke aʻo ʻana a loaʻa ka hopena maikaʻi ʻole i ke kaiapuni aʻo. Ua kapa ʻia kēia mau mea he pilikia or hana hana. E like me ka mea i hōʻike ʻia ma ka papa ma lalo nei, hiki ke ʻano kēia mau ʻano mai ka liʻiliʻi a hiki i ke koʻikoʻi a ʻike pinepine ʻia ʻo ia he kūpono ʻole, hoʻopaʻapaʻa, a luku paha.
| Nā Laʻana o ka Hana Hana Hana | ||
|
|
|
No kou ʻIke
Hiki i nā haumāna ke komo i ka hana paʻakikī pinepine a mau paha i nā hopena maikaʻi ʻole. Hiki ke hoʻokuʻu ʻia kēia mau haumāna mai ka lumi papa (e laʻa, hoʻouna ʻia i ke keʻena, hoʻokuʻu ʻia, kipaku ʻia), ʻo ia hoʻi, nalo lākou i nā manawa aʻo nui a me ka pilikanaka. Ke alakaʻi pinepine nei kēia i nā haumāna e hāʻule hou aʻe ma hope o kā lākou mau hoa.
ʻO nā ʻano paʻakikī haʻahaʻa haʻahaʻa, e like me ka haʻalele ʻana i ka hana, hiki ke piʻi koke mai ka hoʻopaʻapaʻa ʻana i ka ʻōlelo hoʻomāinoino a hiki i ka hoʻomāinoino kino i ka waiwai a me nā mea ʻē aʻe. Inā liʻiliʻi a ʻoi aku paha ka koʻikoʻi, hiki i ka hana paʻakikī ke loaʻa nā hopena maikaʻi ʻole, e like me:
- Nalo ka manawa aʻo
- Ua hoʻohaʻahaʻa ʻia ka hana hoʻonaʻauao no ka haumāna hoʻopilikia a me nā hoa papa
- Hoʻohaʻahaʻa ʻia ka manaʻo pili i ke kula
- Hoʻemi ʻia ke komo ʻana a me ka hoʻoikaika ʻana o nā haumāna
- ʻO ke kumu kaumaha a me ka huhū
- Huli kumu
Wahi a kahi noiʻi o 1,400 kumu hoʻonaʻauao kula haʻahaʻa a me nā kumu hoʻonaʻauao kūikawā, ua helu ʻia nā hana hoʻohaunaele no 2.4 mau hola o ka nalowale o ke aʻo ʻana i kēlā me kēia pule. I loko o ka makahiki, ʻaneʻane ʻekolu pule o ka nalowale ʻana o ka manawa aʻo.

Nā Hōʻike Huli
- Pili ka hana paʻakikī o nā haumāna i ka pau ʻana o ke kumu.
(Aloe et al, 2014; McCormick & Barnett, 2011; Kokkinos, 2007) - ʻIke pinepine nā haumāna me ka nui o nā ʻano paʻakikī i ka haʻahaʻa haʻahaʻa haʻahaʻa.
(Blank & Shavit, 2016) - Ma kahi noiʻi National Center for Education Statistics, 43% o nā kumu kula aupuni i hōʻike i ka hopena o ka hana paʻakikī i kā lākou aʻo ʻana i kēlā makahiki kula.
(Musu, Zhang, Wang, Zhang, & Oudekerk, 2019)
Ma kēia nīnauele, kūkākūkā ʻo Pamela Glenn i nā hopena o nā ʻano paʻakikī a kaʻana like i kāna ʻōlelo aʻo no ka hoʻoponopono ʻana i ia mau ʻano. A laila, wehewehe ʻo Kauka Gloria Campbell-Whatley i ka hopena o ka moʻomeheu i ke ʻano a me ke kumu e pono ai i nā kumu ke hoʻomaopopo i ka moʻomeheu a me ka moʻomeheu o kā lākou haumāna ke kamaʻilio ʻana i nā ʻano.

Gloria Campbell-Whatley, Ed.D.
Kumu, Hoonaauao Kuikawa
Ke Kulanui o North Carolina, Charlotte
(manawa: 2:00)
Palapala: Pamela Glenn
Hiki i nā hopena o ka hana paʻakikī ke hana i kahi kaiapuni koʻikoʻi loa. Hiki iā ia ke hoʻolei iaʻu mai kaʻu haʻawina inā ʻaʻole wau i mākaukau no ka hana e hiki mai ana. Ua kamaʻilio wau me nā kumu ʻē aʻe kahi i hoʻonāwaliwali ai lākou i ke komo ʻana i loko o ka lumi a i ʻole ke hoʻokokoke ʻana i kekahi kumuhana a ʻaʻole hiki iā ʻoe ke komo i nā mea āu i manaʻo ai e komo. No nā haumāna i hoʻopilikia ʻia e ia, ua pani kekahi o lākou, ʻoiai inā he haumāna lākou i noho ai i loko o ka lumi papa i kekahi mau makahiki. Inā lākou e launa pū me lākou, ua pili lākou i kēlā ʻano me ke kula a ʻaʻole lākou makemake hou i ke kula, no laila ʻaʻole lākou makemake e hoʻolohe. No ka haumāna e hana ana i nā ʻano paʻakikī, he ʻuʻuku. No laila, aia kekahi mea ʻē aʻe e pono e hoʻoponopono ʻia. ʻAʻole lākou aʻo. Ma keʻano holoʻokoʻa, hiki iā ia ke hana i kahi ʻano koʻikoʻi a me kahi ʻano hua ʻole.
ʻO kaʻu mea e haʻi aku nei i nā kumu makahiki mua hou e hele a noho i ka papa o kekahi. E ʻike i ka mea akamai i ka hoʻokele papa. E ʻike i ka mea ʻike i ke kamaʻilio ʻana me nā keiki. E hele a hoʻopiha i kēlā pahu hāmeʻa, ʻoi aku ka maikaʻi ma ka hoʻomaka, no ka mea ʻaʻole ʻoe i ʻike i ka mea āu i ʻike ʻole ai. Aʻo ʻoe i nā hoʻolālā like ʻole, a pono ʻoe e ʻike i kāu mau keiki. Manaʻo wau ʻo ia ka hapa nui loa. Inā ʻaʻole ʻoe e hoʻokomo i ka hana e ʻike ai i kāu mau keiki, ʻaʻole ia he mea nui inā he kumu makahiki mua ʻoe a i ʻole kumu hoʻopaʻa ʻia, ʻo ia ka ʻano paʻakikī. A ʻike nā haumāna i ka mea ma laila no lākou a ʻo wai ka hilinaʻi iā lākou, ke manaʻoʻiʻo nei au. No laila, ʻaʻole pinepine nā pilikia. A i ka wā e puka mai ai lākou, hiki iā ʻoe ke pale aku iā lākou i ka wikiwiki. E pili ana i nā pilina a me ke aʻo ʻana e like me kou hiki a me ka hōʻike ʻana iā ʻoe iho e like me kou hiki.
Moʻolelo: Gloria Campbell-Whatley, EdD
Nui nā hana e pili ana i ka moʻomeheu. ʻO kahi laʻana, ʻo ke kumu i manaʻo ʻia e like me ka haumāna e hōʻino ʻole. Ke nānā nei ʻoe i nā ʻano like ʻole o ka leo; leo maikaʻi loa paha ia e like me ka huhū no ka mea kiʻekiʻe ka leo. A no laila, manaʻo ʻoe he huhū kēlā, akā ʻaʻole ia he huhū. He ʻāpana o ka moʻomeheu ka hoʻokiʻekiʻe ʻana i ke kamaʻilio. Hiki iā ia ke ʻāpana o ka moʻomeheu ke kamaʻilio i ka manawa like. A ʻaʻole hoʻomāinoino a ʻaʻole hōʻino. ʻO ia wale nō ka mea i hana ʻia i loko o kahi kaiāulu, ʻo ia ka mea i hana ʻia ma ka home. Eia kekahi, ke nānā pono nei lākou i ke kumu. Hiki i nā maka ke hele ma ka ʻaoʻao, ʻo ia hoʻi, "ʻAʻole wau e hoʻolohe iā ʻoe," akā ʻaʻole ia he hoʻowahāwahā. He ʻāpana wale nō ia o ka moʻomeheu. Hiki ke kuhi hewa ʻia ke kamaʻilio ʻana me ka makemake. I kekahi manawa, hoʻopaʻapaʻa paha ka haumāna ke kamaʻilio ke kumu; hiki ke kuhi hewa ʻia me he [ʻakaʻaka] ʻaʻole mahalo. No laila, he mea paʻakikī ke aʻo ʻana i kahi paradigm hou e ʻike ai i nā haumāna i kēia moʻomeheu like ʻole. A pono ʻoe e aʻo i kekahi mea e pili ana i ke kaiapuni, nā waiwai, nā ʻano, a me nā pilina o ka moʻomeheu i mea e hōʻoia ai i ka moʻomeheu. Inā ʻaʻole ʻoe ʻike i kēlā mau mea, ʻaʻole hiki iā ʻoe ke hōʻoia, no ka mea, ʻokoʻa loa ia mai kāu moʻomeheu. Pono ʻoe e nānā i kēlā mau heluna nui ʻole a me ke ʻano o kā lākou mau maʻamau. ʻO ka mea maʻamau, ke nānā nei mākou i ka maʻamau o ka hapa nui o ka heluna kanaka, akā inā ʻoe e aʻo ana i nā keiki like ʻole, pono ʻoe e ʻike liʻiliʻi e pili ana i kā lākou mau loina, ʻoi aku hoʻi inā manaʻo ʻoe he kolohe kēlā ʻano. Akā, ʻaʻole ia he kolohe, ʻo ia ke ʻano kūpono no kēlā hui.
No kou ʻIke
ʻO nā hopena o ka maʻi maʻi maʻi COVID-19 i hoʻonui i ka ʻano haumāna a me nā pilikia olakino. Ma kahi noiʻi i mālama ʻia e ka School Pulse Panel, kahi noiʻi i kākoʻo ʻia e ka National Center for Education Statistics (NCES), 846 K-12 mau kula aupuni a puni ka US i hōʻike i ka hopena maikaʻi ʻole o ka maʻi maʻi COVID-19 i ka hana haumāna i ka makahiki kula 2021-2022. Ua hōʻike ʻokoʻa ʻia ka ʻikepili no ke kula haʻahaʻa, waena/hui (hui pū ʻana o nā māka, me nā kula K-12), a me nā kula kiʻekiʻe/kekona. Hōʻike ka papa ma lalo nei i ka pākēneka o nā kula haʻahaʻa i hōʻike i ka piʻi ʻana o nā hana hoʻokō haumāna ma muli o ka maʻi maʻi COVID-19.
| ʻO ka hana hoʻohaunaele | Kula Waiwai |
| ʻO ka hana hoʻohaunaele i loko o ka lumi papa | 59% |
| Nā hana hoʻohaunaele ma waho o ka lumi papa (e laʻa, nā alaloa, lumi ʻaina awakea) | 50% |
| Hoʻohana i nā mea uila (e laʻa, kelepona kelepona, kamepiula) ke ʻae ʻole ʻia | 33% |
| ʻO Vandalism | 18% |
| ʻO nā hoʻoweliweli e hōʻeha i ke kumu a i ʻole kekahi limahana | 13% |
(National Center for Education Statistics, 2022)
Eia kekahi, ua piʻi aʻe nā pilikia noʻonoʻo noʻonoʻo o nā haumāna - ʻoi aku ke kaumaha a me ka hopohopo - no kekahi mau makahiki. ʻO nā hopena o ka maʻi maʻi maʻi COVID-19 i ka home a me nā kūlana ʻohana (e laʻa, ka make ʻana o kahi mea aloha, ka mālama ʻole ʻana i ka meaʻai, ka nele o nā mākua, ka hemo ʻana) ua hoʻonui wale i ka pilikia, me nā haumāna he nui e ʻike i ke kaumaha a me ka ʻeha. E hoʻomanaʻo, ʻo kekahi mau ʻano hana hoʻokalakupua paha he hōʻailona ia o kēia mau kūlana. No ka ʻike hou aku e pili ana i ke kaumaha a me ka ʻeha o nā haumāna, e nānā i nā kumuwaiwai mai ka National Association of School Psychologists (NASP).

- Kamaʻilio me nā haumāna e pili ana i ke kaumaha
- Ka Manaʻo Manaʻo: Kōkua kōkua no ke kula a me ka home
- Hoʻoponopono i ke kaumaha: Nā ʻoiaʻiʻo pōkole a me nā ʻōlelo aʻoaʻo
- Hoʻoponopono i ke kaumaha: ʻōlelo aʻoaʻo no nā kumu a me nā luna
- Trauma: Nā ʻoiaʻiʻo pōkole a me nā ʻōlelo aʻoaʻo
- Kākoʻo ʻana i nā haumāna e loaʻa ana i ka ʻehaʻeha kamaliʻi: ʻōlelo kōkua no nā mākua a me nā kumu
Ke Kikowaena Lahui no nā Helu Hoʻonaʻauao. (2022). Papa Pulse Kula. Ua kiʻi ʻia mai https://ies.ed.gov/schoolsurvey/spp/
Nānā hou i ka Luʻi
I kēia manawa ua ʻike hou ʻoe e pili ana i ke ʻano hoʻokalakupua a me kona hopena i ke aʻo ʻana a me ke aʻo ʻana, e nānā pono kākou i ko Kai lāua ʻo Nora. E noʻonoʻo i ka hopena o kā lākou mau ʻano i ke aʻo ʻana a me ke aʻo ʻana.
|
|
Ua makemake nui ʻia ʻo Nora e kona mau hoa. ʻOi aku ʻo ia ma ke kula a hauʻoli i nā hana paʻakikī. No ka mea hiki iā ia ke hoʻopau i nā haʻawina me ka liʻiliʻi o ke aʻo ʻana i alakaʻi ʻia e ke kumu, huhū ʻo Nora i ka nīnau ʻana o nā hoa i nā nīnau "naʻaupō" a makemake paha i ke kōkua hou aku i nā hana i maʻalahi iā ia. I ka wā o ke aʻo ʻana, pinepine ʻo Nora:
|
|
|
He ʻoluʻolu loa ʻo Kai a maʻalahi hoʻi e hoaloha. Leʻaleʻa ʻo ia a komo ikaika i nā hana lima lima a me nā hana hui. Akā naʻe, paʻakikī ʻo Kai i ka heluhelu ʻana a hiki ke huhū i ka wā e koi ʻia e heluhelu leo nui a pane i nā nīnau hoʻomaopopo. Ke noi ʻia e hana i kahi haʻawina a i ʻole hana e pili ana i ka heluhelu ʻana, ua ʻōlelo ʻo Kai:
|


