He aha nā kumu e hiki ai i nā kumu ke hoʻohana e kākoʻo i kēia mau keiki?
ʻAoʻao 8: E hoʻohana i ka ʻōlelo home a nā keiki
ʻO ka hoʻohana ʻana i nā huaʻōlelo a me nā ʻōlelo koʻikoʻi ma ka ʻōlelo home o ke keiki he ala ʻē aʻe e hiki ai i nā kumu ke kākoʻo i ke aʻo ʻana a me nā pono ʻōlelo o nā ʻōpio EL me ke kino kīnā. ʻO ka mea nui, pono e hoʻomaka nā kumu ma ke aʻo ʻana i ka haʻi pololei ʻana i ka inoa o kēlā me kēia keiki. Hiki i kēia ke hele i kahi lōʻihi i ke kūkulu ʻana i nā pilina olakino ʻaʻole wale me nā keiki ponoʻī akā me ko lākou ʻohana pū kekahi. A laila, pono e aʻo a hoʻohana nā kumu i nā huaʻōlelo a me nā ʻōlelo koʻikoʻi ma ka ʻōlelo home o ke keiki. ʻOiai ʻaʻole hiki iā lākou ke mākaukau ma nā ʻōlelo a pau e ʻōlelo ʻia e nā keiki a me nā ʻohana, ma ka liʻiliʻi loa e aʻo nā kumu i nā huaʻōlelo no nā mea e like me ke aloha, nā hana maʻamau, nā hoʻololi, nā mea hōʻoluʻolu, a me nā mea maʻamau o ka lumi papa. ʻO ka hoʻohana ʻana i nā huaʻōlelo koʻikoʻi e hoʻonui i nā manawa kūpono no ke kumu e kamaʻilio me nā keiki a puni ka lā. Inā hiki, pono e aʻo nā kumu i nā huaʻōlelo a me nā ʻōlelo ma ka ʻōlelo home o ke keiki e kōkua i ke keiki e hoʻomaopopo i nā manaʻo hou e aʻo ʻia ana i loko o ka lumi papa. Hāʻawi nā kumu he nui i ke kōkua i ke aʻo ʻana i nā huaʻōlelo kumu a me nā ʻōlelo ma nā ʻōlelo ʻē aʻe ma waho o ka ʻōlelo Pelekania. Aia kēia mau mea:
- Nāʻohana
- ʻO nā limahana ʻōlelo ʻelua
- Nā kumuwaiwai ʻoihana (e laʻa, Colorin' Colorado's ELL Starter Kit for Educators)
- Nā kikowaena kūloko (e laʻa, ka Head Start National Center on Cultural and Linguistic Responsiveness)
- Nā kumuwaiwai kaiaulu e like me nā hale pule
No kou ʻIke
Ke loaʻa nā kumuwaiwai, pono e hoʻonohonoho nā kumu i nā hana e pili ana i ka ʻōlelo (e laʻa, heluhelu puke, hīmeni ʻana i kahi mele) i alakaʻi mua ʻia ma ka ʻōlelo home a nā keiki. ʻO kēia mau hana:
- E kākoʻo i ka hoʻomohala ʻana i ka ʻōlelo home a me ka ʻōlelo ʻelua a me ka ʻike heluhelu mua
- E hana i kahi manawa palekana inā ʻaʻole pono nā keiki e kamaʻilio me nā poʻe ʻē aʻe ma ka ʻōlelo Pelekania
- E ho'ēmi i nā koi 'ōlelo i nā keiki i ka wā mua o ka loa'a 'ana o ka 'ōlelo lua
E hoʻolohe i ka hāʻawi ʻana o Rosa Milagros Santos i nā manaʻo i kahi e loaʻa ai i nā kumu nā kumuwaiwai no ke kākoʻo ʻana i nā EL ʻōpio i kā lākou lumi papa. A laila, hoʻolohe ʻo Irlanda Jimenez lāua ʻo Carola Matera i nā ʻōlelo aʻoaʻo no nā kumu hana me nā EL ʻōpio.

Rosa Milagros Santos, PhD
Kumu, Hoonaauao Kuikawa
Ke Kulanui o Illinois ma Urbana-Champaign
(manawa: 3:25)

Irlanda Jimenez
Luna Hoʻohui Moʻomeheu Nui
Kumu Bilingual/ESL
Nā kula kamaliʻi ʻo Urbana
(manawa: 1:13)

Carola Matera, PhD
Nā ʻIno Hoʻomau ʻana
Kula Hoonaauao, Kaleponi
Mokupuni Mokuʻāina ʻo Channel Channel
(manawa: 1:45)
Palapala: Rosa Milagros Santos, PhD
Makaʻu maoli nā kumu ke loaʻa iā lākou kahi keiki a ʻohana paha e ʻōlelo i ka ʻōlelo ʻokoʻa, a ʻōlelo lākou, "ʻAʻole loa wau e aʻo i ka ʻōlelo ʻana i kēlā ʻōlelo," a i ʻole "ʻAʻole wau i ʻike i ka mea e hana ai me kēia keiki, no ka mea, ʻōlelo lākou i ka ʻōlelo ʻokoʻa." ʻO ka mea nui loa i ka wā e hiki ai ʻoe i kēia mau kūlana, ʻo ia ka mālama ʻana i ka noʻonoʻo ākea a kokoke like me ke keiki. ʻIke ʻoe, e hoʻohana i kēia manawa e aʻo ai a manaʻo i kēia ʻano kahaha, e like me, "Auwe, ʻokoʻa kēlā, ʻokoʻa kēlā. E ʻae mai iaʻu e aʻo hou aʻe i kēlā." A, ke manaʻo nei au, ke loaʻa iā ʻoe kēlā ʻano ʻano, hiki iā ʻoe ke hoʻokō maoli i nā pono o nā keiki a me nā ʻohana āu e hana pū ai, no ka mea i kēia manawa ua wehe ʻoe i nā mea hou a me nā mea hiki, a no laila e hele ana ʻoe e ʻimi i ka ʻike e kākoʻo nui ai i kēlā keiki, kēlā ʻohana. A ma o lākou, a i ʻole mai nā mea ʻē aʻe, ma nā ʻano he nui nā mea e hiki mai ana e hiki ai iā ʻoe ke hoʻomaikaʻi i kāu aʻo ʻana no ka mea i kēia manawa ua ulu ʻoe a ua aʻo ʻoe. ʻO kahi hapa o ka wehe wale ʻana i ka ʻokoʻa a me ka maikaʻi e pili ana i kēlā.
E loaʻa i nā hui ʻoihana kekahi mau kumuwaiwai ma o kā lākou pūnaewele a i ʻole ma o kā lākou ʻaha kūkā e hiki ai i nā kumu ke komo maʻalahi. Nui nā kumuwaiwai i loko o ke kaiāulu e hiki i nā kumu ke komo, a iaʻu ʻo ka waihona puke ka mea nui loa. ʻO nā hale waihona puke o nā keiki kekahi o nā kumu waiwai nui loa a ʻo ka manawa pinepine, manaʻo wau, ʻaʻole i hoʻohana ʻia nā kumuwaiwai i nā kaiāulu he nui. E ʻike lākou i nā puke a nā keiki e hiki ai iā ʻoe ke lawe mai i kāu lumi papa e hoʻolauna i nā moʻomeheu like ʻole. A i ʻole he puke i kākau ʻia ma nā ʻōlelo he nui. Pono nā kumu e hoʻoikaika e hele i waho e nānā i kā lākou mau hale waihona puke. ʻOiai inā ʻoe i loko o kahi kaiāulu ʻaʻohe hale waihona puke, e nānā pehea e hiki ai iā ʻoe ke komo i nā puke. ʻO kekahi o kēia mau hale waihona puke he ala e hiki ai iā lākou ke kiʻi i nā puke iā ʻoe me ka ʻole o ʻoe e kipaku aku i ka hale waihona puke i kēlā me kēia lā.
ʻO kahi ʻē aʻe aʻu e manaʻo ai he mau kikowaena migrant. ʻO kekahi mau kaiāulu, he nui ka nui waena, nā kaiāulu nui loa, aia nā kikowaena migrant ma laila. ʻO nā kikowaena kaiāulu kūikawā no nā hui moʻomeheu a i ʻole nā hui lāhui, nā kikowaena e kākoʻo a hāʻawi i ke kākoʻo no nā malihini hou, no ka laʻana, ʻo ia nā wahi e hiki ai iā ʻoe ke loaʻa i nā mea unuhi a unuhi ʻōlelo a i ʻole nā kumuwaiwai e pili ana i nā moʻomeheu.
ʻO ke kolu o nā wahi aʻu e noʻonoʻo ai e hele ai, ʻo ia nā kula nui a me nā kula nui, inā he kula kaiaulu a i ʻole ʻehā makahiki a i ʻole ke kulanui nui. Loaʻa i kēia mau kulanui, nā koleke he papahana honua e hiki ai iā ʻoe ke loaʻa ka ʻike e pili ana i nā ʻāina ʻē aʻe, ke komo ʻana i nā haumāna i mākaukau i nā ʻōlelo like ʻole. He kumu waiwai nui no nā kumu no ka ʻike a me nā kumuwaiwai no kā lākou lumi papa.
He kumu waiwai nui ka ʻohana. ʻO ka nui o nā ʻohana, ʻoi aku ka nui inā pili ʻoe i nā malihini hou a i ʻole nā malihini, pili loa lākou i nā malihini ʻē aʻe i loko o ko lākou kaiāulu, a no laila hiki iā lākou ke hoʻopili iā ʻoe i nā poʻe ʻē aʻe o ke kaiāulu āu i lohe ʻole ai. ʻO ka hapa nui o kēia mau pilina he mea ʻike ʻole, a no laila ʻo ke ala wale nō e hiki ai iā lākou ma o ka poʻe i komo i kēlā pilina.
Transcript: Irlanda Jimenez
He mea paʻakikī ke loaʻa iā ʻoe nā ʻano ʻōlelo like ʻole. ʻAno ʻano hoʻi i hope a noʻonoʻo maoli, aia i hea kaʻu haumāna i ka hoʻomau o ke aʻo ʻana i ka ʻōlelo Pelekane ma ke ʻano he ʻōlelo ʻelua? E hoʻolohe ana i kaʻu helu ʻōlelo i kēia manawa. No ka mea, ʻōlelo māua ʻelua i ka ʻōlelo Pelekania, manaʻo wau ua hiki iaʻu ke kamaʻilio me koʻu māmā maʻamau. Akā inā e aʻo ana ʻoe i ka ʻōlelo Paniolo, e hoʻopaʻa au i ka lohi o kaʻu haʻiʻōlelo i hiki iā ʻoe ke hopu i kaʻu e ʻōlelo nei. Hāʻawi i nā keiki i kahi manawa e loaʻa maoli ai kēlā mau ʻike paʻa, e hoʻolohe ana i nā kumumanaʻo a me nā ʻāpana a nā kumu e koho ai a laila hoʻohana pū i nā keiki i hiki ke kākoʻo kekahi i kekahi. ʻO kekahi o nā mea a mākou e hoʻāʻo ai e hana i kā mākou papahana ʻo ia ka hoʻopaʻa ʻana i nā mea ʻōlelo like ʻole i loko o kahi lumi papa. He manawa kūpono ia no nā keiki e hoʻohana i kā lākou ʻōlelo home me kekahi. No kaʻu poʻe ʻōlelo Paniolo, hāʻawi iā lākou i ka ʻōlelo he maikaʻi ke ʻōlelo Paniolo ma kāu lumi papa. Hāʻawi i nā keiki i kēlā ʻōlelo i ka waiwai o ka ʻōlelo home, ʻaʻole wale ka ʻōlelo Pelekane.
Palapala: Carola Matera, PhD
Ma nā ʻōlelo aʻoaʻo no nā kumu, makemake wau e ʻike i nā kumu ʻaʻole pono lākou e ʻōlelo ʻelua a ʻōlelo ʻē aʻe a ʻōlelo i nā ʻōlelo āpau i loaʻa i loko o kā lākou lumi papa. Akā, inā he poʻe ʻōlelo Pelekania wale nō lākou a he ʻōlelo ʻelua paha lākou akā ʻaʻole lākou e ʻōlelo i nā ʻōlelo āpau, aia kekahi mau hoʻolālā e hiki a pono e hāʻawi ʻia i hiki i nā keiki āpau ke komo i nā ʻike e hana nei i ka lā. ʻO ia mau hoʻolālā e pili ana i ka hoʻoikaika ʻana i ka pilina, ka hoʻopili ʻana i nā keiki, ka hoʻohana ʻana i nā huaʻōlelo a mākou i aʻo ai mai nā mākua, a me ka hoʻohana ʻana i nā huaʻōlelo e kōkua i nā keiki e hoʻokele i ka lā a ʻike i ke ʻano o ka hana maʻamau a me nā mea i manaʻo ʻia mai lākou. ʻIke i kekahi mau mele a me nā oli a me nā mele, loaʻa nā puke wehewehe kiʻi ʻelua i loko o ka lumi papa, hiki ke hoʻohana i nā mea paʻa e like me realia. Inā mākou e kamaʻilio e pili ana i ka moa ʻulaʻula liʻiliʻi a me ka hana ʻana a me ka kuke ʻana a laila lawe mai i ka palaoa a me ka wai a me ka hoʻopā ʻana i kēia mau mea a hana pū i ka palaoa a aʻo i kēlā mau huaʻōlelo i loko o ka pōʻaiapili maoli me nā mea maoli. E ʻike hoʻi ʻo ka hana pū ʻana me nā ʻohana ke kī. He kumu nā kumu, a ʻo nā mākua ke kumu mua o ke keiki. No laila, hiki iā mākou ke kūkulu pū i nā ʻike a mākou e makemake ai e loaʻa i nā keiki a kākoʻo iā lākou i ke aʻo ʻana i ka ʻōlelo Pelekane a me ka hoʻomau ʻana i kā lākou ʻōlelo home.
He nana i loko o ka lumi papa o Mrs. Raymond
Ke hana ikaika nei ʻo Mrs. Raymond e lawe mai i nā ʻōlelo home a nā keiki i loko o kona lumi papa. Me ke kōkua ʻana o Ms. Mansilla, ua aʻo ʻo ia ʻo ka huaʻōlelo no ka holoi lima ma ka ʻōlelo Paniolo ʻo "lavarse las manos." Ke hoʻololi nei ʻo Mrs. Raymond i nā keiki i ka ʻaina awakea, hoʻohana ʻo ia i kēia huaʻōlelo no nā keiki a pau e lohe ai: "Ua hiki i ka wā e holoi ai i nā lima. LARVARSE LAS MANOS. E hele kāua i ka lumi ʻauʻau e holoi lima. LAVARSE LAS MANOS."